Chôn chồng trên đất nhà chồng, nay muốn bốc mộ về, ai có quyền?
Chuyện mồ mả ở miền Tây nhạy cảm lắm. Tôi từng nghe một chị kể: chồng mất, lúc đó nhà mình chưa có đất, nên chôn nhờ trên đất của bên chồng. Mấy năm sau chị mua được đất, muốn bốc mộ chồng về gần nhà để nhang khói. Mấy người cháu bên chồng không cho, nói mộ nằm trên đất của họ, ai cho dời.
Chị hỏi: mình là vợ, có quyền đưa chồng về không?
Án lệ 56/2022 trả lời thế nào
Tòa án nhân dân tối cao có Án lệ số 56/2022/AL (áp dụng từ 14/10/2022) về đúng tình huống này. Vụ án ở huyện Châu Thành, tỉnh Kiên Giang: người vợ muốn di dời hài cốt của chồng từ đất của hai người cháu bên chồng về đất nhà mình. Hai người cháu ngăn cản.
Tòa nhận định người vợ có quyền, vì:
"bà V có mối quan hệ là vợ của ông Vương Văn A được pháp luật cũng như các bên thừa nhận nên có quyền thăm nom, chăm sóc và quản lý mồ mả của chồng mình là phù hợp với đạo lý cũng như thuần phong, mỹ tục của người Việt Nam"
Tòa cũng nói việc di dời hài cốt chồng về đất nhà mình để chôn cất, chăm sóc "là có căn cứ và phù hợp với phong tục tập quán cũng như truyền thống của người Việt Nam". Hai người cháu bị buộc chấm dứt hành vi ngăn cản.
Rút ra điều gì
- Vợ, chồng hợp pháp của người đã mất có quyền thăm nom, chăm sóc, quản lý mồ mả, và có thể yêu cầu di dời về nơi mình chăm sóc.
- Người chủ đất nơi có mộ không có quyền giữ mộ chỉ vì mộ nằm trên đất mình, khi người thân hợp pháp muốn đưa về.
- Tranh chấp kiểu này gọi là "yêu cầu chấm dứt hành vi ngăn cản di dời mồ mả", khởi kiện ra tòa án.
Theo tôi, án lệ nói về người vợ. Nếu con cái muốn dời mộ cha mẹ mà anh em không thống nhất với nhau, thì phức tạp hơn nhiều, tòa sẽ xem từng hoàn cảnh.
Nên chuẩn bị gì
- Giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ với người đã mất (vợ, chồng, con).
- Giấy chứng tử của người đã mất.
- Giấy tờ đất nơi định đưa mộ về, xác nhận nơi đó được phép chôn cất theo quy định địa phương.
- Nên nói chuyện, nhờ ấp, xã hòa giải trước. Chuyện mồ mả trong họ hàng, giải quyết êm thì tốt hơn ra tòa.
- Hòa giải không được thì gom chứng cứ việc bị ngăn cản: tin nhắn, người làm chứng, biên bản hòa giải ở xã.
Lời thật
Ra tòa vì chuyện mồ mả thường làm sứt mẻ tình họ hàng. Tôi luôn khuyên gia đình hòa giải trước. Nhưng nếu đã nói hết lời mà vẫn bị ngăn, thì pháp luật đứng về phía người vợ, người con muốn nhang khói cho người thân. Anh chị đang vướng chuyện này, gọi tôi kể đầu đuôi, tôi chỉ cách làm cho êm nhất.
