Đâm một nhát, thương tích nhẹ mà bị truy tố giết người?
Có gia đình đến gặp tôi, rất bức xúc: "Em tôi chỉ đâm một nhát, người kia giám định có 5%, sao công an khởi tố tội giết người?". Họ nghĩ thương tích nhẹ thì chỉ là cố ý gây thương tích.
Thực tế, tỷ lệ thương tích không quyết định tội danh. Cái quyết định là người đó muốn gì khi ra tay.
Luật nói gì
Điều 15 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025) quy định:
"Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội. Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt."
Vậy nếu người đó nhắm tới cái chết của nạn nhân, hoặc biết hành vi của mình có thể làm chết người mà vẫn bỏ mặc, thì dù nạn nhân sống sót, vẫn là giết người, chỉ là chưa đạt. Nạn nhân không chết vì đỡ được, vì được cấp cứu kịp, vì may mắn: đó là "nguyên nhân ngoài ý muốn".
Án lệ 47/2021 nói gì
Án lệ số 47/2021/AL của Tòa án nhân dân tối cao (áp dụng từ 31/12/2021): chỉ vì một câu nói thách thức, bị cáo dùng con dao nhọn đâm một nhát vào bụng người kia. Gần 5 tháng sau mới giám định, thương tích chỉ còn 5%.
Hội đồng Thẩm phán nhận định: bụng là vùng trọng yếu trên cơ thể, dao nhọn là hung khí nguy hiểm. Thương tích 5% là ở thời điểm giám định muộn, "không phản ánh đúng thương tích của anh C và tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội". Việc nạn nhân không chết là ngoài ý muốn của bị cáo. Kết luận: giết người chưa đạt, có tính chất côn đồ.
Tòa thường xét những dấu hiệu gì
Qua các thông báo rút kinh nghiệm của Viện kiểm sát và các bản án tôi đã đọc, có mấy dấu hiệu hay được xét:
- Hung khí: dao, mã tấu, rựa chuẩn bị trước thì nghiêng về giết người. Gậy, vật có sẵn tiện tay thì nghiêng về gây thương tích.
- Vùng tác động: đầu, cổ, ngực, bụng là vùng trọng yếu. Đánh vào tay chân thì khác.
- Cách đánh: đánh từ phía sau, nạn nhân không kịp đỡ; đánh liên tiếp; có lời nói kiểu "cho mày chết".
- Sau khi đánh: bỏ mặc nạn nhân bất tỉnh, hay dừng lại, đưa đi cấp cứu.
- Vì sao nạn nhân không chết: do đỡ được, đội mũ bảo hiểm, được cứu kịp.
Không có dấu hiệu nào tự nó quyết định. Tòa xem tổng thể. Cũng có vụ một nhát vào đầu mà vẫn xử cố ý gây thương tích, vì hung khí, hoàn cảnh khác.
Dùng dao: từ năm 2025 có thể bị xử thêm một tội
Đây là điểm mới mà nhiều gia đình chưa biết. Khoản 6 Điều 2 Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 (có hiệu lực từ 01/01/2025) quy định:
"6. Dao có tính sát thương cao là dao sắc, dao nhọn thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Công an ban hành."
Và điểm d khoản 2 Điều 2 cùng Luật xếp loại dao này vào vũ khí quân dụng:
"d) Súng săn, vũ khí quy định tại điểm a khoản 4, vũ khí quy định tại điểm a khoản 5 và dao có tính sát thương cao quy định tại khoản 6 Điều này sử dụng với mục đích xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người trái pháp luật;"
Danh mục dao này nằm ở Phụ lục số 05 Thông tư số 75/2024/TT-BCA của Bộ Công an.
Tòa án nhân dân tối cao đã hướng dẫn tại Công văn số 01/TANDTC-PC ngày 05/01/2026:
"Do vậy, kể từ ngày 01/01/2025, người thực hiện hành vi phạm tội sử dụng dao có tính sát thương cao xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự (Điều 304) và tội phạm tương ứng xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của con người theo quy định của Bộ luật Hình sự, nếu có đủ yếu tố cấu thành tội phạm."
Khoản 1 Điều 304 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025) quy định:
"1. Người nào chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 07 năm."
Nói dễ hiểu: từ 01/01/2025, ai dùng loại dao trong danh mục để đâm, chém người thì ngoài tội giết người (hoặc cố ý gây thương tích), còn có thể bị xử thêm tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng, phạt tù từ 1 năm tới 7 năm ở khung nhẹ nhất. Tòa sẽ tổng hợp hình phạt của cả hai tội.
Cũng theo Công văn này: dùng dao như vậy gây thương tích dưới 11% thì chỉ bị xử tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng, không xử thêm tội cố ý gây thương tích. Từ 11% trở lên thì bị xử cả hai tội.
Theo tôi, khi bào chữa, việc đầu tiên là xem con dao đó có đúng loại trong danh mục của Bộ Công an không, có biên bản thu giữ, mô tả kích thước rõ ràng không. Không đúng danh mục thì không có tội thứ hai.
Người nhà bị can nên làm gì
- Tìm luật sư sớm, ngay giai đoạn điều tra. Tội danh thường được "định hình" từ lời khai đầu tiên.
- Bị can khai đúng sự thật về ý định lúc đó, hung khí lấy ở đâu, vì sao dừng lại. Đừng khai cho xong.
- Nếu sau khi đánh có gọi người cứu, đưa đi bệnh viện, gom người làm chứng việc này.
- Xem lại kết luận giám định: giám định lúc nào, có giám định cơ chế hình thành vết thương không.
- Bồi thường, thăm hỏi nạn nhân sớm. Dù tội danh nào, đây vẫn là tình tiết giảm nhẹ.
Lời thật
Giữa giết người chưa đạt và cố ý gây thương tích, khoảng cách hình phạt rất lớn. Nhưng tôi không hứa đổi được tội danh. Việc tôi làm được là đọc kỹ hồ sơ, xem từng dấu hiệu có thật sự chứng minh được ý định giết người không, và nói ra đúng lúc. Gia đình nào đang có người bị truy tố như vậy, gọi cho tôi càng sớm càng tốt.
