Khai lần phạm tội chưa bị phát hiện là tự thú?
Có một câu hỏi tôi gặp nhiều khi bào chữa án hình sự: người bị bắt vì một lần phạm tội, sau đó tự khai ra những lần trước mà công an chưa hề biết, thì việc tự khai đó có được tính là tự thú không?
Tôi cho là có. Và năm 2026, tôi đã bảo vệ được quan điểm này tại tòa.
Tự thú và đầu thú khác nhau thế nào
Điểm r khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025) ghi tình tiết giảm nhẹ: "Người phạm tội tự thú". Đầu thú thì không nằm trong khoản 1, chỉ có thể được xem xét theo khoản 2 Điều 51.
Hiểu gọn theo cách tòa hay áp dụng:
- Tự thú: tự khai ra hành vi phạm tội khi chưa bị phát hiện.
- Đầu thú: đã bị phát hiện rồi, sau đó mới tự ra trình diện.
Khác biệt nghe nhỏ nhưng rất nặng. Tình tiết ở khoản 1 Điều 51 là một trong những điều kiện để xin tòa xử dưới mức thấp nhất của khung hình phạt theo khoản 1 Điều 54. Thiếu một tình tiết là có khi mất cơ hội đó.
Vụ tôi bào chữa
Đây là một vụ mua bán trái phép chất ma túy, nhiều bị cáo, xét xử tại Tòa án nhân dân thành phố Cần Thơ ngày 21/4/2026. Tôi bào chữa cho một bị cáo.
Bị cáo bị bắt vì một lần mua bán. Trong quá trình điều tra, bị cáo tự nguyện khai thêm những lần mua bán trước đó mà cơ quan điều tra chưa phát hiện.
Viện kiểm sát chỉ đề nghị các tình tiết thành khẩn khai báo và tích cực hợp tác, không có tự thú, và đề nghị 20 năm tù. Tôi đề nghị áp dụng thêm điểm r: với những lần chưa bị phát hiện, việc tự khai chính là tự thú. Luật sư của hai bị cáo khác cũng nêu cùng quan điểm.
Hội đồng xét xử chấp nhận. Bản án ghi rõ các bị cáo đã "tự nguyện khai ra những lần phạm tội khác mà cơ quan điều tra chưa phát hiện", và áp dụng tình tiết tự thú cho bốn bị cáo. Thân chủ của tôi có đủ ba tình tiết ở khoản 1 Điều 51, được xử dưới khung: 19 năm thay vì 20 năm như đề nghị.
Một năm tù với người ngoài có thể là con số. Với bị cáo và gia đình thì là một năm đời người.
Khi nào tòa chỉ coi là đầu thú
Để thấy rõ ranh giới, tôi kể thêm một vụ khác tôi tham gia ở Sóc Trăng năm 2024. Bị cáo gây án xong thì tự đến công an trình diện. Người bào chữa cho bị cáo xin tình tiết tự thú. Tòa không chấp nhận, vì hành vi đã bị phát hiện, nên chỉ coi là đầu thú.
Vậy chữ quan trọng nhất là chưa bị phát hiện.
Người nhà bị can nên biết gì
- Đọc kỹ các bản khai, biên bản hỏi cung. Lần phạm tội nào chỉ có được nhờ lời khai của chính bị can thì cần đánh dấu lại.
- So với danh sách hành vi bị bắt quả tang hoặc đã có trong tin báo, để chứng minh phần nào là "chưa bị phát hiện".
- Đề nghị tình tiết này từ sớm, không đợi tới phiên tòa mới nói.
- Nếu vụ có nhiều bị cáo, các luật sư cùng nêu một quan điểm sẽ có sức nặng hơn.
Tôi nói thêm cho rõ: tự khai thêm lần phạm tội cũng có thể làm tăng trách nhiệm, ví dụ bị xét tình tiết phạm tội nhiều lần. Có nên khai hay không, khai thế nào, phải xem từng hồ sơ cụ thể. Bài này không thay được việc luật sư đọc hồ sơ của anh chị.
Điều tôi rút ra
Lúc đầu, quan điểm của tôi khác với đề nghị của viện kiểm sát. Nhưng tôi tin mình đúng thì sẽ chứng minh được. Muốn chứng minh được thì phải đọc kỹ hồ sơ, đọc kỹ điều luật, và nói ra đúng lúc.