Bị buộc dời nhà tình thương, giám đốc thẩm hủy án

Đầu năm 2026, hai chị em ông T. và bà S. ở xã Cái Đôi Vàm, Cà Mau tìm tới văn phòng tôi. Trong tay là bản án buộc hai chị em dời hai căn nhà, trả lại 427,6 m² đất. Đó là chỗ cha mẹ họ ở từ trước năm 1985, có nhà tình thương Nhà nước cất cho, có mồ mả cha mẹ, anh, cháu.

Bản án đã có hiệu lực. Hoàn cảnh khó khăn, không rành luật nên hai chị em đã bỏ qua quyền kháng cáo. Công ty Luật Phong Dinh nhận làm miễn phí cho gia đình.

Bản án sơ thẩm xử thế nào

Nguyên đơn là vợ chồng ông K., bà V., có bà con với gia đình bị đơn. Ông bà khai năm 1985 đã mua toàn bộ đất của cha mẹ hai chị em, được cấp giấy chứng nhận năm 1994. Vì thương hoàn cảnh nên cho cha mẹ hai chị em ở nhờ. Việc mua bán chỉ bằng miệng, việc cho ở nhờ cũng không có giấy.

Hai chị em thì nói cha mẹ chỉ bán đất ruộng, chừa lại khoảng 12 m ngang để ở.

Bản án số 286/2025/DS-ST ngày 23/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 3 - Cà Mau chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn. Lý do chính là bà V. đứng tên giấy chứng nhận. Hai căn nhà phải dời. Bị đơn chỉ được trả lại 8 triệu đồng tiền giếng khoan.

Lỡ hạn kháng cáo thì còn đường nào

Còn đường giám đốc thẩm. Đây là thủ tục xem xét lại bản án đã có hiệu lực khi phát hiện vi phạm nghiêm trọng. Đương sự không tự kháng nghị được. Mình làm đơn đề nghị gửi Chánh án Tòa án, Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền. Nếu thấy có căn cứ thì họ ra quyết định kháng nghị.

Đơn đề nghị giám đốc thẩm không phải đơn kêu oan chung chung. Phải chỉ ra bản án sai ở chỗ nào, dựa vào chứng cứ nào trong hồ sơ.

Tôi đã chỉ ra những gì

Đọc hồ sơ, tôi thấy bản án sơ thẩm nhìn mỗi tờ giấy chứng nhận mà bỏ qua gần như mọi thứ khác:

• Hai căn nhà tình thương. Năm 2006 Nhà nước cất nhà tình thương cho mẹ hai chị em, năm 2007 cất cho bà S. Muốn cất nhà tình thương thì chính quyền phải biết đất đó của ai. Tòa sơ thẩm lại nhận định nhà tình thương "không phải căn cứ" mà không hỏi chính quyền câu nào.
• Ở hơn 40 năm không ai đòi. Gia đình bị đơn ở liên tục, sửa nhà năm 2022, 2024, chôn cất người thân năm 2001, 2022. Nguyên đơn không ngăn cản. Cho mượn đất mấy chục năm mà không có giấy tờ gì là chuyện khó tin.
• Người làm chứng. Người từng mua lại đất của nguyên đơn, trưởng ấp thời đó và hàng xóm sống lâu năm đều xác nhận lúc bán chỉ bán đất ruộng, có chừa nền nhà.
• Bỏ sót người thừa kế. Đất có nguồn gốc của cha mẹ hai chị em, nhưng các anh chị em khác cùng hàng thừa kế không được đưa vào vụ án.

Tòa tỉnh nhận định gì

Ngày 21/4/2026, Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Cà Mau ra Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 04/2026/KN-DS. Ngày 02/7/2026, Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân tỉnh Cà Mau ra Quyết định giám đốc thẩm số 05/2026/DS-GĐT, hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, giao về Tòa án nhân dân khu vực 3 - Cà Mau xử lại. Viện kiểm sát tỉnh cũng đồng ý với kháng nghị.

Theo quyết định giám đốc thẩm, có mấy điểm đáng chú ý:

1. Giấy chứng nhận cấp năm 1994 trùm lên cả nhà của mẹ bà S. và nhà bà S. Tòa sơ thẩm không hỏi Ủy ban nhân dân giấy được cấp thế nào, có đo đạc không, vì sao trên đất có nhà người khác mà vẫn cấp cho người chỉ mua bằng miệng.
2. Người từng mua đất của bà V. năm 2005 khai lúc đó hai bên có thỏa thuận chừa lại hai nền nhà.
3. Nhà của gia đình bị đơn có từ trước khi chuyển nhượng. Cần làm rõ vì sao gần 30 năm nguyên đơn không đòi dời nhà. Nhận định về nhà tình thương của sơ thẩm là thiếu căn cứ vì chưa xác minh với chính quyền.
4. Bản án buộc trả toàn bộ đất, giữ nguyên 4 ngôi mộ nhưng không chừa lối đi vào mộ thì không thi hành được. Kể cả khi nguyên đơn có lý, tòa cũng nên tính tới việc cho bị đơn trả giá trị đất thay vì dời nhà.

Báo Công lý cũng đã đưa tin về phiên giám đốc thẩm này.

Chưa phải là thắng

Cần nói rõ: hủy án không có nghĩa là thắng kiện. Vụ án sẽ được xử lại từ đầu. Nhưng lần này tòa phải xác minh nguồn gốc đất, trình tự cấp giấy, quá trình sử dụng, đưa đủ người thừa kế vào. Đó là những thứ lẽ ra phải làm ngay từ đầu.

Bài học cho người đang ở trên đất người khác đứng tên

1. Giấy chứng nhận không phải là tất cả. Tòa còn phải xét giấy được cấp có đúng không, và ai thật sự ở, sử dụng đất bao lâu.
2. Giữ lại mọi giấy tờ về nhà tình thương, giấy phép sửa nhà, biên lai thuế, giấy xác nhận của ấp, xã. Đó là chứng cứ quá trình sử dụng.
3. Nhờ hàng xóm, trưởng ấp cũ làm tờ xác nhận khi họ còn khỏe. Mấy chục năm sau rất khó tìm người làm chứng.
4. Lỡ hạn kháng cáo đừng buông. Nếu bản án sai rõ ràng, vẫn còn đường đề nghị giám đốc thẩm. Nhưng nên làm sớm, đừng đợi tới lúc thi hành án tới dỡ nhà.

Vụ này còn ở phía trước. Có kết quả xử lại, tôi sẽ kể tiếp.